| Στον εμπλουτισμό της «συλλογής» των μετοχών που ακολουθούν
συνεισέφεραν σημαντικά τα μέλη της ΜΟΤΟ (Μόνιμης Ομάδας Τηλεπικοινωνιακής
Ορολογίας) και/ή της ΕΛΕΤΟ (Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας): Μιχάλης
Καραμιχάλης, Σπύρος Βουλόδημος, Κατερίνα Ζερίτη, Νίκος Κωνσταντακάκης,
Μπάμπης Μουσούρος και Δημήτρης Παναγιωτάκος.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ - ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Οι «αρχαίες μετοχές παθητικού παρακειμένου» είναι
μετοχές
παθητικού παρακειμένου που εκτός από τις καταλήξεις -μένος,
-μένη, -μένο (που έχουν προσαρμοσθεί στο τυπικό
της Δημοτικής) περιλαμβάνουν και αναδιπλασιασμό, είτε με
επανάληψη του αρχικού συμφώνου τους και την προσθήκη ενός ε-
είτε
με συλλαβική, ή χρονική, αύξηση. Επίσης συγκαταλέγονται και μετοχές αρχαίων
ανώμαλων ρημάτων που χρησιμοποιούνται αυτούσιες με μόνη προσαρμογή στο
σημερινό κλιτικό τυπικό.
Κριτήριο επιλογής για την συμπερίληψη τέτοιων
μετοχών
στη συλλογή αποτελεί η χρήση τους - έστω και σπάνια
- στην καθομιλουμένη, δηλαδή στο σημερινό (προφορικό ή γραπτό) ελληνικό
λόγο. Μερικές από τις μετοχές αυτές είναι από διαδεδομένες φράσεις βιβλικής
προέλευσης.
Με βάση το είδος του αναδιπλασιασμού έχουν επισημανθεί
οι ακόλουθες κατηγορίες:
Κ1 δια-λε-λυμένος, απο-νε-νοημένος,
επι-βε-βλημένος, κε-κτημένος
Κ2 κατ-ε-στραμμένος, αν-ε-πτυγμένος,
απ-ε-σταλμένος, ε-σπευσμένος, κατ-ε-ψυγμένος
Κ3 αφ-η-ρημένος, η-νωμένος, η-θελημένος,
η-λεγμένος,
συν-η-μμένος
Κ4 ειρημένος, αν-ειλημμένος, μετ-ηνεγμένος
ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1 - Οι μετοχές δίνονται κανονικά στην ονομαστική
ενικού του αρσενικού γένους και εξυπακούεται ότι υπάρχουν και τα άλλα γένη
και οι άλλες πτώσεις? πολλές δε από αυτές έχουν ουσιαστικοποιηθεί.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ 2 - Στις μετοχές που χρησιμοποιούνται στον «σημερινό
ελληνικό λόγο» συμπεριλαμβάνουμε και εκείνες που αποτελούν ή συνθέτουν
βασικούς
όρους από ειδικά θεματικά πεδία (φυσική, χημεία,
μαθηματικά, ηλεκτρονικά, πληροφορική, τηλεπικοινωνίες, λογοτεχνία, ποίηση,
γλωσσολογία, φιλοσοφία, μουσική, καλές τέχνες κ.ά.) τα περισσότερα
από τα οποία εντάσσονται στο πρόγραμμα της γενικής παιδείας
και διδάσκονται ως μαθήματα στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο,
δεδομένου ότι οι όροι αυτοί αποτελούν γλωσσικό δομικό υλικό
που κάποια στιγμή μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην επικοινωνία(συζήτηση,
αλληλογραφία - κλασική ή ηλεκτρονική -, λογοτεχνία, ποίηση, ΜΜΕ) σύγχρονων
ανθρώπων πουέχουν ελληνόγλωσση καλλιέργεια,
έστω και όπως η καλλιέργεια αυτή γίνεται, ή νοείται, σήμερα.
Παραδείγματα:
| Μαθηματικά |
συντεταγμένες, τετμημένη, τεταγμένη,
κατηγμένη, εγγεγραμμένο τετράγωνο, τεθλασμένη γραμμή |
| Πληροφορική |
δεδομένα, επεξεργασία δεδομένων,
δεδομενόγραμμα |
| Γεωγραφία |
διακεκαυμένη ζώνη, εσβεσμένο
ηφαίστειο |
| Οικονομικά |
εισηγμένη μετοχή, κατατεθειμένο
κεφάλαιο, ανειλημμένα ποσά |
| Χημεία |
εσβεσμένη άσβεστος, κεκορεσμένο
διάλυμα, διαλελυμένη ουσία |
| Φυσική |
κεκλιμένο επίπεδο, συγκεκραμένη
μουσική κλίμακα, ανηγμένη μεταβολή, συνεζευγμένες ταλαντώσεις |
| Στρατός |
τεθωρακισμένα, προκεχωρημένο
φυλάκιο |
| Τηλεπικοινωνίες |
σήμα κατειλημμένου, διασυνδεδεμένα
δίκτυα |
|