Ιστορία της Τεχνολογίας
του Στ. Γ. Φραγκόπουλου, Δρ.Μηχ., Καθηγητή ΤΕΙ Αθήνας



 
Παράρτημα: Η Αστρολογία
 
Αστρολογικός χάρτης της Μεσοποταμίας.

Οι πρώτες συγκροτημένες αστρολογικές μαρτυρίες προέρχονται από τους Βαβυλώνιους, οι οποίοι είχαν αντιστοιχίσει σε κάθε ορατό ουράνιο σώμα ένα θεό! Έτσι μπορούσε κάθε άστρο, δηλαδή ο αντίστοιχος θεός, να επηρεάζει τα πράγματα επάνω στη Γη. Επειδή δε τα άστρα κινούνταν στον ουρανό σύμφωνα με συγκεκριμένους κανόνες και κατά ομάδες, προέκυψε το συμπέρασμα ότι η γνώση γι' αυτές τις κινήσεις θα ήταν δυνατόν να αξιοποιηθεί για την πρόβλεψη των εξελίξεων στη ζωή και τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Μία απόδειξη γι' αυτή τη σύνδεση και επιρροή ήταν, αφενός το ύψος του ήλιου κατά το μεσημέρι σε σχέση με την εποχή του έτους και αφετέρου, ο κύκλος των σεληνιακών φάσεων σε σχέση με την περιοδικότητα της ωριμότητας της γυναίκας.

Σήμερα γνωρίζουμε βέβαια ότι οι αστερισμοί που παρατηρούνται στον ουρανό από τη Γη είναι τελείως τυχαίοι συνδυασμοί άστρων, τα οποία βρίσκονται σε διαφορετικές αποστάσεις από τον πλανήτη μας και προφανώς, δεν έχουν μεταξύ τους απολύτως καμία σχέση. Από ένα άλλο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος οι συνδυασμοί αυτοί θα είναι προφανώς τελείως διαφορετικοί και από ένα άλλο ηλιακό σύστημα επίσης. Στην έννοια των αστερισμών και των ζωδίων εμπεριέχεται λοιπόν ακόμα και σήμερα η ιδέα του γεωκεντρικού συστήματος!

Υπάρχουν καταγραφές για προλήψεις και δεισιδαιμονίες με αστρολογικές εξηγήσεις των ανθρώπων στη Βαβυλώνα, περίπου όπως συμβαίνει και σήμερα με τις μαύρες γάτες, την είσοδο σε σπίτι με το δεξί πόδι κ.ά. Αντίστοιχες δεισιδαιμονίες, αστρολογικές αντιλήψεις και μελέτες φαίνεται να καλλιεργούνται σε όλους τους αρχαίους πολιτισμούς της Μέσης Ανατολής και καταγράφονται σε ιερά βιβλία, π.χ. στην Παλαιά Διαθήκη στο βιβλίο του Ησαΐα. 

Ήδη περί το 700 π.Χ. είχαν επινοήσει οι Βαβυλώνιοι το ζωδιακό κύκλο, όπως χρησιμοποιείται και σήμερα, ο οποίος χωριζόταν σε 12 τόξα με αντιστοίχηση σε συγκεκριμένα ζώδια. Αυτός ο ζωδιακός κύκλος, αν και παρέμεινε ίδιος μέχρι σήμερα, δεν αντιστοιχεί πλέον με τη σημερινή πραγματικότητα στον ουρανό, επειδή η Γη εκτελεί μία ακόμα ταλάντωση, την οποία δεν γνώριζαν οι αρχαίοι μελετητές. Το πρώτο καταγεγραμμένο ωροσκόπιο αφορά το έτος 410 π.Χ. και, περιγράφοντας τη συγκυρία πέντε πλανητών και της Σελήνης, καταλήγει σε μια πρόβλεψη για την αγροτική παραγωγή εκείνης της χρονιάς. Εκείνη περίπου την εποχή άρχισαν οι αστρολόγοι να συντάσσουν και ατομικές προβλέψεις, κυρίως για επιφανή πρόσωπα της χώρας.

Η σύνταξη ωροσκοπίων ήταν μια από τις σημαντικότερες ασχολίες των Βαβυλώνιων ιερέων. Όταν πλησίαζε να γεννηθεί ένα παιδί στην οικογένεια κάποιου ισχυρού κοινωνικού παράγοντα, ένας βοηθός του ιερατείου στεκόταν δίπλα στην ετοιμόγενη. Ακριβώς τη στιγμή της γέννησης κτυπούσε ο βοηθός ένα κύμβαλο και ένας δεύτερος βοηθός πάνω στη στέγη κατέγραφε τη θέση των σημαντικών ουράνιων σωμάτων. Στη συνέχεια, το ιερατείο εξέδιδε τις αστρολογικές προβλέψεις για τη ζωή του νεογέννητου και, φυσικά, δεν θα ήταν άστοχο να υποθέσουμε ότι αυτές οι προβλέψεις περιείχαν ήδη τότε τη σχετική δόση κολακείας, ανάλογα με την κοινωνική θέση του οικογενειάρχη και το φιλοδώρημα που αναμενόταν να πληρώσει.

 
Το ανθρώπινο σώμα και οι αστερισμοί που το επηρεάζουν, κατά τις αντιλήψεις του Μεσαίωνα..

Στην Ευρώπη έφτασε η Αστρολογία αρχικά από τους Πέρσες που είχαν καταλάβει τη Μεσοποταμία και αργότερα από τους Μακεδόνες που είχαν ακολουθήσει την εκστρατεία του Μ. Αλέξανδρου. Οι Έλληνες εισήγαγαν στην Αστρολογία την αντίληψη ότι, η συγκυρία των ουράνιων σωμάτων στον ουρανό που επικρατεί κατά τη γέννηση ενός ανθρώπου, επηρεάζει όλη τη ζωή του. Η εισαγωγή της Αστρολογίας στη Ρώμη προκάλεσε το ενδιαφέρον κυρίως των πολλών αργόσχολων πολιτών. Ήταν δε τέτοια η αναταραχή από κάποιες κρίσιμες προβλέψεις, ώστε το έτος 139 π.Χ. εκδιώχθηκαν όλοι οι αστρολόγοι από την πόλη. 

Στο δρόμο προς την Ανατολή έφτασε η Αστρολογία και στην Ινδία, όπου υιοθετήθηκε από τον Ινδουισμό, ο οποίος της πρόσθεσε διάφορα νέα στοιχεία. Με αυτή την μορφή έφτασε ως Ινδική Αστρολογία επίσης στην Ευρώπη, μάλλον από βόρειες διαδρομές. Αντίθετα, ο Βουδισμός απέρριψε όλη την ιδέα των αστρολογικών προβλέψεων. 

Στη Ρώμη δεν είχε μεγάλη διάρκεια η απουσία αστρολόγων. Σταδιακά επανήλθαν νεότεροι μελετητές των άστρων και μάντεις του μέλλοντος. Περί το έτος 10 μ.Χ. συνέγραψε ο Ρωμαίος Μανίλος την πρώτη αστρολογική μελέτη που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα και στην οποία έδωσε τον τίτλο «Astronomicon». Ο Αύγουστος Καίσαρ είχε προσλάβει έναν αυλικό αστρολόγο και ο Τιβέριος εκτελούσε αυτοπροσώπως αστρολογικές μελέτες και προβλέψεις. Με εξαίρεση μερικούς λίγους αυτοκράτορες, όπως ο Τραϊανός, οι υπόλοιποι αυτοκράτορες είχαν ως κύριο σύμβουλό τους έναν αστρολόγο. Ο Μ. Κων/νος επέλεξε το αρχαίο Βυζάντιο ως τοποθεσία για τη δημιουργία της νέας πρωτεύουσας, μετά από εκτεταμένες αστρολογικές μελέτες των αυλικών του. 

Περίπου 130 χρόνια μετά το «Astronomicon» κυκλοφόρησε το βιβλίο «Τετράβιβλος», του διασημότερου από τους αστρονόμους της αρχαιότητας, του Πτολεμαίου. Και τα δύο αυτά συγγράμματα που αποτελούν μέχρι των ημερών μας αντικείμενο μελέτης των ασχολούμενων με την αστρολογική μαντεία, συνόψιζαν και συμπλήρωναν τις αστρολογικές γνώσεις του αρχαίου κόσμου.

 
top/κορυφή
 
Το Μεσαίωνα είχε διαδοθεί η Αστρολογία σε όλο το γνωστό κόσμο και προσέφερε πεδίο δραστηριότητας σε επιφανείς και κοινούς πολίτες, σε ηγεμόνες, εκκλησιαστικούς ηγέτες και κρατικούς αξιωματούχους, σε ερευνητές και καλλιτέχνες. Όμως κατά την Αναγέννηση, μετά την εφεύρεση του τηλεσκοπίου στις αρχές του 17ου αιώνα και τη διατύπωση των πρώτων επιστημονικών απόψεων για τη συγκρότηση του ηλιακού συστήματος, άρχισε η κριτική αντιμετώπιση της Αστρολογίας. Οι αστρονόμοι αυτής της μεταβατικής εποχής (π.χ. Κέπλερ) καλλιεργούσαν παράλληλα και την Αστρολογία για βιοπορισμό!  Πάντως, μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα έχει διαγραφεί αυτός ο τομέας από τα διδακτικά αντικείμενα των γαλλικών πανεπιστημίων.

 
Ο άνθρωπος της Αναγέννησης «βγαίνει έξω» από την αστρική σφαίρα και ανακαλύπτει το σύμπαν.
Την εποχή του Διαφωτισμού εκτοπίζεται η Αστρολογία από τους κύκλους της καλής κοινωνίας, στο γενικότερο πνεύμα του ορθολογισμού και της αποδοχής των επιστημονικά τεκμηριωμένων αντιλήψεων. Φυσικά, αυτή η πίστη στη «δύναμη» των άστρων δεν εξοβελίστηκε και από την κοινωνία.  στις κοινωνικές ομάδες των φτωχών και αμόρφωτων πολιτών συνέχισε να καλλιεργείται η συνήθεια για ζώδια και προβλέψεις, υποστηριζόμενη κατάλληλα από περιπλανώμενους αστρολόγους και μάγους.

Περί τα τέλη του 19ου, αλλά κυρίως στον 20ο αιώνα, παρουσιάστηκε μια αναγέννηση των αστρολογικών ασχολιών, κυρίως λόγω του εύκολου αποπροσανατολισμού μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων εξ αιτίας της σταθερής υποβάθμισης του κύρους των θρησκειών (θρησκευτικός αποχρωματισμός της κοινωνίας), αλλά ταυτόχρονα και της ισχνής γενικής παιδείας μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού από τη μία πλευρά και των καταιγιστικών και ταυτόχρονα ακατανόητων, λόγω πολυπλοκότητας, εξελίξεων της επιστήμης από την άλλη. Βέβαια στην ανανεωμένη της μορφή δεν θεωρείται η Αστρολογία ικανή να προβλέψει τα γεγονότα, δεδομένου ότι με συστηματική καταγραφή των προβλέψεων και των πραγματικών γεγονότων, είναι εύκολη η απόδειξη ότι πρόκειται για σαρλατανισμό. Οι αστρολόγοι ισχυρίζονται πλέον ότι οι αστερισμοί προσδιορίζουν τις ιδιότητες του χαρακτήρα και τις ικανότητες των ανθρώπων, οπότε κάθε άνθρωπος μπορεί να πράξει κατά τη θέλησή του, γνωρίζοντας τις δυνατότητές του!

Στα τέλη του 20ου αιώνα εκτιμάται ότι ένα 30% των πληθυσμών της Ευρώπης και της βόρειας Αμερικής, κυρίως άνθρωποι ανασφαλείς και με ασθενή προσωπικότητα, πιστεύουν ακράδαντα στην επιρροή των αστερισμών στη ζωή των ανθρώπων στη Γη και άλλο ένα 30% διαβάζει αστρολογικές προβλέψεις. Στον Ινδουισμό και άλλες ασιατικές θρησκείες παίζει η Αστρολογία σημαντικό ρόλο για την ερμηνεία φυσικών φαινομένων και καθημερινών γεγονότων. Αλλά και σε παλαιές εθνικές θρησκείες των πολιτισμών της κεντρικής και νότιας Αμερικής, οι οποίες αναβιώνουν σε αγροτικές περιοχές με την πάροδο των δεκαετιών, αφού δεν είναι πια δυνατόν να ασκούν καταπίεση οι καθολικοί επίσκοποι, συνυπολογίζουν οι πιστοί για τις καθημερινές δραστηριότητές τους και «μηνύματα» από τη θέση των άστρων και τον κύκλο της Σελήνης. 

Το έτος 1975 δημοσίευσε το αμερικάνικο περιοδικό «Humanist» μία δήλωση για το απατηλό και δεισιδαιμονικό χαρακτήρα της Αστρολογίας, την οποία δήλωση είχαν υπογράψει πολλές εκατοντάδες επιστήμονες, ανάμεσά τους και οι περισσότεροι εν ζωή κάτοχοι βραβείου Νόμπελ των θετικών επιστημών.

 
βλέπε επίσης: Η Αλχημεία
 



μήνυμα Internet
top/κορυφή